Kan Yoluyla Bula?an ?nfeksiyonlar

Dr. Ayhan AKBULUT*

* F?rat ?niversitesi T?p Fak?ltesi, ?nfeksiyon Hastal?klar? ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dal?, Elaz??.

???? G?venli kan; ?infeksiyon etkenleri ve zararl? yabanc? maddeleri i?ermeyen ve verildi?i ki?ide herhangi bir hastal?k olu?turmayan kan? olarak tan?mlanm??t?r. Kan ile herhangi bir etken grubundan bula? olabilmektedir (Tablo 1).

?nfeksiyon ajanlar? kan yoluyla insanlara iki ?ekilde bula?maktad?r:

1. Direkt kan ve kan ?r?nleri al?n?m?: Tam kan, eritrosit s?spansiyonu, trombosit s?spansiyonu, taze donmu? plazma, kriyopresipitat, fakt?r VIII ve IX konsantreleri ile bula?t??? saptanm??t?r. Ancak; albumin, imm?nglobulinler ve antitrombin III ile bula?t??? saptanmam??t?r.

2. Kazara kan?n temas? sonucu bula? iki ?ekilde olmaktad?r:

a. Perk?tan?z yol:

? Enjekt?r ya da di?er sivri u?lu aletlerin batmas?,

? Kesici aletler ile derinin kesilmesi ve soyulmas?,

? Derinin di?er hasar ve yan?klar?,

? Yara, akne ve g?ne? yan???.

b. Mukozal yol: A??z, burun ve konjunktivaya kan?n s??ramas?.

Ayr?ca kan i?eren di?er v?cut s?v?lar? ile de bula? ortaya ??kmaktad?r. Amniyotik, serebrospinal, perikardiyal, peritoneal, plevral, sinovyal s?v?lar, vajinal sekresyonlar, semen ve t?k?r?k olarak say?labilmektedir.

?nsan imm?nyetmezlik vir?s? [Human Immunodeficiency Virus (HIV)], hepatit B vir?s? (HBV) ve hepatit C vir?s? (HCV) sa?lam deriden ge?emez, b?t?nl??? bozulmu? deriden bula??r. Bula?ma yolu, kan miktar? ve kandaki vir?s miktar? ile; bula?ma oran?, bula?tan sonra antikor geli?mesi ve bu antikorun saptanabilmesi i?in ge?en s?re de?i?mektedir. HIV ile infekte kan?n perk?tan temas?ndan sonra HIV??n ortalama bula? riski yakla??k olarak %0.3?t?r. Mukoz membranlara temastan sonra bula? riski ise %0.09?dur. Potansiyel olarak infeksiy?z dokular ile kan d??? di?er v?cut s?v?lar?n?n mesleksel temastan sonra ge?i? riskinin oran? konusunda veriler yetersizdir. Organizma vir?s ile kar??la?t?ktan sonra genellikle iki-alt?, bazen de 10-12 hafta i?inde ve hemen tamam?nda alt? ay i?inde HIV antikorlar? olu?maktad?r. Anti-HIV??n saptanabilmesi i?in ge?en s?re ortalama 2.4 ay olup, olgular?n %95?inde alt? ay, %5?inde ise 12 ay i?inde antikor geli?ti?i g?zlenmi?tir. Polimeraz zincir reaksiyonu (PCR) ile bula?tan sonraki bir-iki hafta i?inde HIV-RNA saptanabilmektedir. En yayg?n kullan?lan tarama testleri ELISA ve Western blott?tur. ELISA ile iki kez pozitif sonu? al?nd???nda sonu? pozitif olarak kabul edilir. ELISA?n?n ?zg?ll??? ve duyarl?l??? %99?un ?st?ndedir. Western blott ile do?rulama testi yap?l?r ve HIV-RNA ile vir?s miktar? saptan?r (1,2).

HBV kanda ve ser?z s?v?larda y?ksek konsantrasyonlarda bulunur. Yap?lan ?al??malarda bula? oran? HBeAg pozitif kaynaklardan %19-40, HBeAg negatiflerden %5-6 olarak tespit edilmi?tir. HBV i?in kan merkezlerinde tarama serolojik testlerle yap?lmaktad?r. ELISA ile HBsAg genellikle belirtiler ortaya ??kmadan ?nce saptan?r. Amerika Birle?ik Devletleri (ABD) ve Fransa gibi baz? ?lkelerde anti-HBc de taranmaktad?r.

HCV, b?y?k oranda infeksiy?z don?rden kan ya da kan ?r?nlerinin transf?zyonu yoluyla bula?maktad?r. Anti-HCV?nin pozitif oldu?u bilinen bir hasta kayna??ndan i?ne ya da kesici-delici aletlerle temastan sonra anti-HCV serokonversiyon oran? ortalama %1.8?dir. E?er HCV-RNA taranm??sa, bu oran %10?a kadar ??kmaktad?r. Anti-HCV vir?s?n v?cuda giri?inden be?-alt? ay sonra saptanabilmektedir. HCV-RNA ise vir?s ile temastan sonraki bir-iki hafta i?inde serum ya da plazmada taranabilir. Baz? Avrupa ?lkelerinde alanin aminotransferaz (ALT) taramas? yap?lsa da HCV-RNA seviyeleri ile transaminaz seviyelerindeki dalgalanmalar her zaman paralel seyretmemektedir. Yap?lan ?al??malarda, serumlar?nda HCV-RNA saptanan ki?ilerin t?k?r?klerinde %32, semenlerinde %57, vajinal sekresyonlar?nda ise %22 oranlar?nda HCV-RNA saptand??? g?sterilmi?tir (3,4).

ABD?de transf?zyon sonras? saptanan hepatitlerin %24??nden HBV, %43??nden HCV sorumlu tutulmu?tur. Transf?zyonla HIV ge?i? oran? ABD?de %1.2, geli?mekte olan ?lkelerde %10, ?lkemizde ise %3.1 olarak g?zlenmi?tir (5).

?lkemizdeki kan merkezlerinin don?r tarama testi sonu?lar? incelendi?inde; HBsAg pozitifli?i %2.69, anti-HCV pozitifli?i %0.72 ve anti-HIV pozitifli?i %0.05 olarak saptanm??t?r (6).

?Human-T Lymphotropic Virus 1,2 (HTLV-1, 2)? bir retrovir?s olup, bat? ?lkelerinde uyu?turucu kullananlarda ve birka? ?Hair Cell? L?semi vakas?nda saptanm??t?r. Her iki t?r de beyaz k?relerle ili?kili olup, plazma ile bula?mamaktad?r. ABD, Japonya ve baz? Avrupa ?lkelerinde don?r kanlar?nda HTLV-1,2 aranmas? zorunlu k?l?nm??t?r.

Sitomegalovir?s (CMV), l?kositlerin genomuna yerle?mekte ve s?kl?kla h?cresel komponentlerle bula?maktad?r. ?mm?nitesi sa?lam ki?ilerde primer CMV infeksiyonu genellikle asemptomatiktir. Ancak kemik ili?i, periferik k?k h?cre al?c?lar?, baz? solid organ al?c?lar? ve d???k do?um a??rl?kl? yenido?anlar gibi ba????kl??? bask?lanm?? hastalarda hayat? tehdit edici komplikasyonlara yol a?maktad?r. Bu t?r hastalara CMV seronegatif kan ya da l?kositten ar?nd?r?lm?? kan komponentlerinin kullan?m? ya da kan ve kan ?r?nlerinin fotokimyasal bir i?lemden sonra kullan?m? ?nerilmektedir. ?zellikle trombosit s?spansiyonlar?n?n ps?ralen amotosalen HCl ve uzun dalga ultraviyole ???nlar? ile i?lemden sonra kullan?lmas? ?nerilmektedir. Ayr?ca bu i?lem, viral, bakteriyel ve paraziter ajanlar?n n?kleik asitlerine de etkilidir (7).

Parvovir?s B19?un primer infeksiyonunda ?ok farkl? hastal?k tablolar? ortaya ??kar. ?mm?n sistemi bask?lanm?? hastalarda; klinik bulgular ?iddetli olmakta, viral temizlenme gecikmekte ya da eksik olu?maktad?r. Kronik hemolitik anemili hastalarda aplastik krizin ortaya ??kmas?na neden olabilmektedir. Hematolojik kanserli hastalara verilmek ?zere test edilen 2123 kan ?r?n?n?n 21 (%1)?inde parvovir?s B19 DNA?s? saptanm??t?r (8).

Creutzfeldt-Jakob hastal??? (CJD) en s?k g?r?len insan prion hastal???d?r. ?o?unlukla kadavradan elde edilen b?y?me hormonu ve gonodotropik hormonla ili?kili bulunurken, d???k de olsa beyin cerrahi operasyon aletleri ve kan temas? ile de bula?abilece?i d???n?lmektedir. ?yatrojenik CJD?nin literat?rdeki say?s? 260-270 olgu olarak saptanm??t?r (9).

?nsan varyant Creutzfeldt-Jakob hastal??? (vCJD)?n?n primer kayna??n?n; inek spongioform ensefalitli [bowine spongioform encephatlopathy (BSE)] s???r eti t?ketilmesi oldu?u d???n?l?r. Ancak t?pk? CJD?de oldu?u gibi cerrahi i?lemler ve kan transf?zyonu ile bula?abilece?i riski ?e?itli deneysel ?al??malarla g?sterilmi?tir (10).

SEN-V tek sarmall? bir DNA vir?s?d?r. SEN-V?nin A-H aras?nda sekiz genotipi saptanm??t?r. D?nya ?ap?nda pek ?ok ?lkede izole edilmi?tir. Transf?zyon sonras? geli?en hepatitlerin bir k?sm?ndan sorumlu tutulmu?tur (11).

Tayvan?da kan nakledilen 192 hastan?n takibinde be? hastada ?Transfusion Transmitted Virus (TTV)? DNA?s? ve bunlar?n d?rd?nde serokonversiyon g?zlenmi?tir (12). ?lkemizde kan ba?????lar?n?n taranmas?nda PCR ile %6-80 oranlar?nda TTV DNA?s? saptanm??t?r (6).

Kan?n kendi antibakteriyel g?c?, sitrat ve so?ukta depolanma bakteriyel bula?may? azaltmaktad?r. ?ki ?ekilde bakteriyel bula? olmaktad?r:

1. Asemptomatik infeksiyon sonucu: Spiroket, Brucella, Salmonella infeksiyonlar? gibi.

2. Ge?ici bakteremi sonucu: Stafilokok, streptokok, ps?domonas, asinetobakter infeksiyonlar? ?eklinde ortaya ??kabilmektedir.

Kontamine kan?n transf?zyonuna septisemi ile yan?t verilir. Genellikle semptomlar dakikalar i?inde geli?ir. ???me hissi, titreme, ate?, bulant?, kusma, kar?n a?r?s?, kanl? ishal, kas a?r?lar?, hipotansiyon, b?brek yetmezli?i, hemoglobin?ri, dissemine intravask?ler koag?lasyon gibi belirtiler g?zlenir. Bu tablo ABO inkomplet transf?zyon reaksiyonundan g?? ayr?l?r.

Bakteriyel etkenlerden en s?k g?r?len etken olan Treponema pallidum?un neden oldu?u sifiliz ba?l?ca cinsel yolla bula?makta olup, kan tranf?zyonu ve anneden bebe?e vertikal yolla da ge?ebilmektedir. Konjenital sifiliz d???nda latent, primer, sekonder ve tersiyer safhalar? bulunmaktad?r. Kanda T. pallidum aramalar? i?in serolojik testlerden faydalan?l?r. Primer sifilizde; VDRL %44-76, RPR %70-73, ELISA %48-77, TPHA %50-83 oranlar?nda, primer d???nda her safha i?in ELISA %82-100, TPHA %85-100, TPPA %95-100 oranlar?nda hassas olduklar? saptanm??t?r (13).

D???k do?um a??rl?kl? erken do?an bir bebekte, splenektomili ve talasemili iki hastada transf?zyon sonras? bruselloz geli?ti?i g?zlenmi?tir (14,15).

?srail?de belirgin intravask?ler odak olmayan 4277 bakteremi ata??nda 3978 ge?ici baktereminin (bir g?nl?k) 332 (%8)?sinin polimikrobiyal, 150 (%4)?sinin Acinetobacter spp., 123 (%3)??n?n koag?laz-negatif stafilokok ve 19 (%0.5)?unun Salmonella oldu?u saptanm??t?r. Persistan baktereminin (iki g?nden fazla) ise 299 oldu?u g?zlenmi? ve 85 (%28)?inin polimikrobiyal, 32 (%11)?sinin Acinetobacter spp., 20 (%7)?sinin koag?laz-negatif stafilokok, 11 (% 4)?inin de Salmonella oldu?u saptanm??t?r (16).

?o?unlu?u Sahra-Alt? Afrika?da olmak ?zere d?nya ?ap?nda y?ll?k 150 milyon s?tma vakas? ve 1-2 milyon ?l?m g?zlenmektedir. ?lkemizde G?ney ve G?ney Do?u Anadolu B?lgelerinde endemik, di?er b?lgelerde ise sporadik olarak g?r?lmektedir. Tek don?r taze donmu? plazma ile bula?ma g?zlenmemi? olup, bunun d???nda kan ve di?er kan ?r?nleriyle malarya bula?maktad?r. Akut malarya tan?s? i?in kal?n damla ve ince yayma preparatlar?n?n incelenmesi hala temel tan? yolu olsa da, ?o?u durumlarda kan bankalar?n?n malarya taramas? i?in yeterli de?ildir. Endemik olmayan ?lkelerde spesifik antimalaryal imm?nglobulinlerle birlikte bekleme (don?r erteleme) bula?may? minimuma indirmenin etkili bir yolunu olu?turmaktad?r. Endemik ?lkelerde daha spesifik don?r sorgulanmas?, mevsimsel de?i?iklik ve co?rafi da??l?m?n d???n?lmesi gerekmektedir. Bununla birlikte benimsenmi?, kabul edilmi? bir strateji yoktur. Transf?zyon sonras? ate?li hastalarda her zaman s?tma d???n?lmelidir. ?ngiltere?de temas etme ?yk?s? alt? aydan daha fazla, ELlSA ile P. falcifarum antikoru negatif ve semptomsuz olan ki?iler don?r olarak kabul edilebilmektedir (17).

KAYNAKLAR

  1. Moloughney BE. Transmission and postexposure management of bloodborne virus infections in the health care setting: Where are now? CMAJ 2001;165:445-51.
  2. Trim JC, Adams D, Elliot TS. Healthcare workers?knowledge of inoculation injuries and glove use. Br J Nurs 2003;12:215-21.
  3. Busch MP, Satten GA. Time course of viremia and antibody seroconversion following human immunodeficiency virus exposure. Am J Med 1997;102:117-24.
  4. Akbulut A. Sa?l?k personelinde infeksiyon riski ve korunma: Kan yoluyla bula?an infeksiyonlar. Hastane ?nfeksiyonlar? Dergisi 2004;8:132-9.
  5. Kocazeybek B. Kan ve kan ?r?nleriyle bula?an infeksiyonlar: Rutin tarama testleri ve molek?ler tan? y?ntemleri. Cerrahpa?a T?p Dergisi 2003;34:158-63.
  6. T?re O, Uluhan R, Karako? E, Altunay H, K?l?? NB. T?rkiye?de transf?zyonla bula?an enfeksiyon sorunu. XII. T?rk Klinik Mikrobiyoloji ve Enfeksiyon Hastal?klar? Kongresi, Kongre Kitab?. Klimik 2005:109-19.
  7. Roback JD, Conlan M, Drew WL, Ljungman P, Nichols WG, Preiksaitis JK. The role of photochemical treatment with amotosalen and UV-A light in the prevention of transfusion-transmitted cytomegalovirus infections. Transfus Med Rev 2006;20:45-56.
  8. Plentz A, Hahn J, Knoll A, Holler E, Jilg W, Modrow S. Exposure of hematologic patients to parvovirus B19 as a contaminant of blood cell preparations and blood products. Transfusion 2005;45:1811-5.
  9. Pauli G. Tissue safety in view of CJD and variant CJD. Cell Tissue Bank 2005;6:191-200.
  10. Ironside JW. Variant Creutzfeldt-Jakob disease: risk of transmission by blood transfusion and blood therapies. Haemophilia 2006;12(Suppl 1):8-15.
  11. Yoshida EM, Wong SG. SEN virus: A clinical review. Minerva Gastroenterol Dietol 2002;48:73-9.
  12. Yang SS, Wu CH, Chen TH, Huang YY, Huang CS. TT viral infection through blood transfusion: Retrospective investigation on patients in a prospective study of post-transfusion hepatitis. World J Gastroenterol 2000;6:70-3.
  13. Goh BT. Syphilis in adults. Sex Transm Infect 2005;81:448-52.
  14. Al-Kharfy TM. Neonatal brucellosis and blood transfusion: Case report and review of the literature. Ann Trop Paediatr 2001;21:349-52.
  15. Economidou J, Kalafatas P, Vatopoulou T, Petropoulou D, Kattamis C. Brucellosis in two thalassaemic patients infected by blood transfusions from the same donor. Acta Haematol 1976;55:244-9.
  16. Chowers MY, Gottesman B, Paul M, Weinberger M, Pitlik S, Leibovici L. Persistent bacteremia in the absence of defined intravascular foci: Clinical significance and risk factors. Eur J Clin Microbiol Infect Dis 2003;22:592-6.
  17. Kitchen AD, Chiodini PL. Malaria and blood transfusion. Vox Sanguinis 2006;90:77-84.

YAZI?MA ADRES?

Prof. Dr. Ayhan AKBULUT

F?rat ?niversitesi T?p Fak?ltesi

?nfeksiyon Hastal?klar? ve

Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dal?

ELAZI?

 

Makalenin Geli? Tarihi: 12.08.2007???????? Kabul Tarihi: 16.08.2007