Temizlik, Dezenfeksiyon ve Sterilizasyon

Dr. Sevtap ARIKAN*

* Hacettepe ?niversitesi T?p Fak?ltesi Klinik Mikrobiyoloji ve Mikrobiyoloji Anabilim Dal?, Ankara.

Dezenfeksiyon, sterilizasyon ve at?klar?n uygun ko?ullarda imha edilmesi hastane infeksiyonlar?n?n ?nlenmesinde b?y?k ?nem ta??maktad?r. Yakla??k 25 y?l kadar ?nce hasta bak?m? i?in kullan?lan ara? ve aletlerin dezenfeksiyon ve sterilizasyonu i?in Spaulding taraf?ndan ?nerilen uygulama ?emas?, halen ge?erlili?ini korumakta ve infeksiyon kontrol komiteleri taraf?ndan ba?ar?yla kullan?lmaktad?r. Bu i?lemlerin do?ru uygulanabilmesi i?in ilk basamak konu ile ilgili baz? tan?mlar?n iyi bilinmesidir (1,2).

Sterilizasyon: Cans?z maddeler ?zerinde bulunan mikroorganizmalar?n, sporlar dahil t?m ya?am ?ekillerinin ?ld?r?lmesi i?lemidir. Bu i?lem, fiziksel veya kimyasal yollarla ger?ekle?tirilir.

Dezenfeksiyon: Cans?z maddeler ?zerinde bulunan patojen mikroorganizmalar?n yok edilmesi i?lemidir. Bu i?lem, bakteri sporlar?na etkisizdir. Dezenfeksiyon i?in fiziksel veya kimyasal y?ntemler kullan?l?r. Dezenfeksiyon i?leminin ba?ar?l? olup olmamas?nda ?ok say?da fakt?r rol oynar: Maddenin i?lem ?ncesinde temizlenmesi, mikrobiyal kontaminasyonun t?r? ve miktar?, s?cakl?k, pH, dezenfeksiyon i?in kullan?lan kimyasal?n konsantrasyonu ve i?lemin s?resi gibi.

Sterilizasyon ve dezenfeksiyon aras?ndaki tek fark dezenfeksiyonun sporlar ?zerinde etkisiz olmas? gibi g?z?kse de asl?nda olay biraz daha karma??kt?r. ?rne?in, dezenfeksiyon amac?yla kullan?lan ve y?ksek d?zeyde dezenfeksiyon sa?layan baz? maddeler uzun s?re uyguland?klar?nda sporlar? da ?ld?rebilir.

Dezenfektan: Cans?z maddelerdeki patojen mikroorganizmalar?n ?remelerini durdurmak ya da ?ld?rmek amac?yla kullan?lan kimyasal maddelerdir. ?deal bir dezenfektanda bulunmas? gereken ?zellikler ?unlard?r.

a. N?tral pH?da suda ??z?nebilen bir ajan olmal?d?r.

b. Renksiz ve kokusuz olmal?d?r.

c. Stabil olmal?, herhangi bir pH?da aktif olabilmelidir.

d. T?m mikroorganizmalar ?zerinde h?zl? ve ?ld?r?c? etki sa?layabilmelidir.

e. Toksik olmamal?d?r.

f. Uygulanaca?? e?yalara zarar vermemelidir.

g. Ortamda bulunan organik maddeler aktivitesini etkilememelidir.

h. Ucuz ve kullan?m? kolay olmal?d?r.

Bir dezenfektan maddenin etkin olabilmesi i?in en ?nemli ko?ullar, kullan?lmas? gereken yo?unlu?un ve etki s?resinin iyi bilinmesidir. Ayr?ca, bu maddelerin suland?r?lm?? halde ?ok uzun s?re bekletildi?inde etkinli?inin azalaca?? da unutulmamal?d?r. Dezenfektanlar?n temizlik amac?yla kullan?lmas?, diren? geli?imi ve y?ksek maliyet sorunlar?n? beraberinde getirir.

Dezenfektanlar? etkin olduklar? mikroorganizma t?rlerine g?re y?ksek, orta ya da d???k d?zeyde dezenfeksiyon sa?larlar. EPA (Environmental Protection Agency) ?r?n s?n?flanmas? ve bu ?r?nlerin CDC (Centers for Disease Control) taraf?ndan belirlenen dezenfeksiyon d?zeyi Tablo 1?de ?zetlenmi?tir (5,7).

Germisid: ?zellikle patojen mikroorganizmalar? yok eden maddelere verilen genel isimdir. Dezenfektan ile aras?ndaki fark, germisidlerin hem canl? doku hem de cans?z maddelere uygulanabilir olmas?d?r. Germisidlere en duyarl? mikroorganizma grubu bakterilerdir. Bunu s?ras?yla, lipid i?eren ya da orta b?y?kl?kteki vir?sler, mantarlar, lipid i?ermeyen veya k???k vir?sler, mikobakteri t?rleri ve bakteri sporlar? izler. ?Sid? eki ?n?ne getirilen mikroorganizma t?r?, maddenin etkili oldu?u mikroorganizmay? tan?mlar: Bakterisid, fungisid, vir?sid, ve t?berk?losid gibi. Bir germisidin aktivitesini etkileyen ba?l?ca fakt?rler ?unlard?r (6).

a. Mikroorganizma say?s? ve lokalizasyonu,

b. Mikroorganizman?n o germiside kar?? do?al diren? durumu,

c. Germisidin konsantrasyonu ve potensi,

d. Germisidin uygulama s?resi,

e. Fiziksel ve kimyasal fakt?rler: S?cakl?k, pH, relatif nem, suyun sertli?i,

f. Serum, kan, p?y gibi organik maddelerin varl???,

g. Mikroorganizman?n mikro?evre ko?ullar?: Ekstrasell?ler materyal, biyofilm ve h?creler....

Antiseptik: Canl? dokularda bulunan patojen mikroorganizmalar?n ?remelerini durduran ya da onlar? yok eden kimyasal maddelerdir. Bu ajanlar?n dokuya uygulan?yor olmalar? nedeniyle,

a. Cilt ?zerinde irritan etki yapmayan,

b. H?crelere toksik olmayan,

c. Do?al savunma mekanizmalar?n? etkilemeyen,

d. Kan, serum, p?y ve benzeri organik maddelerin varl???nda etkisini kaybetmeyen ?zellikte olmalar? gerekir (6,8).

Temizleme: Cisimler ?zerinde bulunan toprak ve organik madde gibi yabanc? materyallerin uzakla?t?r?lmas? i?lemidir. Bu ama?la su ile birlikte deterjan veya enzimatik ?r?nler kullan?l?r. Y?kamay? kurutma i?lemi izlemelidir; bunun nedeni kurulu?un bir?ok mikroorganizman?n ?remesini ?nlemesidir. Temizleme i?lemi, sterilizasyon ve dezenfeksiyon ?ncesi mutlaka uygulanmal?d?r.

Dekontaminasyon: Cans?z maddelerden patojen mikroorganizmalar?n uzakla?t?r?lmas? i?lemidir.

STER?L?ZASYON ve DEZENFEKS?YON Y?NTEMLER?

I. Is?

A. Nemli ?s?

a. Kaynatma: Ula??lan s?cakl???n nisbeten d???k olmas? nedeniyle sporlar ?zerinde etkisizdir ve sterilizasyondan ?ok bir dezenfeksiyon i?lemidir.
b. Bas?n?l? su buhar?: Sterilizasyon y?ntemleri i?inde en ?ok kullan?lan ve en g?venilir olan y?ntemlerden biridir. Bu nedenle, ?s?ya ve neme duyarl? olmayan t?m ara? ve maddeler i?in ?nerilen metoddur. Etkisi, mikroorganizmalar?n enzim ve yap?sal proteinlerinin denat?rasyonu esas?na dayan?r. Bas?n?l? su buhar? ile sterilizasyon i?in otoklav kullan?l?r. ??lem s?ras?nda ?nemli olan d?rt parametre buhar, bas?n?, s?cakl?k ve zamand?r. 121 ?C de 30 dakika s?reyle otoklavlama i?lemi mikroorganizmalar?n ?ld?r?lmesi i?in genellikle yeterlidir. Bu y?ntem, mikrobiyolojik besiyerleri ve baz? cerrahi aletlerin siterilizasyonu i?in uygundur. Bas?n?l? su buhar? ile sterilizasyon i?leminin denetlenmesinde Bacillus stearothermophilus sporlar? kullan?l?r.

c. Past?rizasyon: Amac?n patojen bakterilerin ?ld?r?lmesi oldu?u bu i?lem bir sterilizasyon y?ntemi de?ildir. Bakteri sporlar?na etkisizdir. Past?rizasyon i?in ?nerilen s?re ve s?cakl?k 30 dakika ve 77 ?C?dir. Anestezi aletlerinin dezenfeksiyonu i?in kimyasal dezenfektanlara alternatif olarak kullan?labilece?ini savunan ara?t?r?c?lar olmakla birlikte baz? ?al??malarda past?rizasyon i?leminin bu ama?la kullan?m?n?n ba?ar?s?z oldu?u bildirilmi?tir.

d. Tindalizasyon: Is?ya duyarl? baz? s?v? ve yar?kat? materyallerin fraksiyonel sterilizasyonu i?in kullan?lan bir y?ntemdir. ??lem 3 ard???k g?nde ger?ekle?tirilerek mikroorganizman?n hem vejetatif ?ekillerinin hem de sporlar?n?n yok edilmesi ama?lan?r.

B. Kuru ?s?

a. Kuru hava: Nemli ?s?ya duyarl? ya da nemli ?s?y? ge?irmeyen materyaller i?in tercih edilmesi gereken bir sterilizasyon i?lemidir. Koroziv etkisinin olmamas? gibi bir avantaj? olmakla birlikte ?s?n?n penetrasyon h?z?n?n yava? olmas? nedeniyle zaman al?c? bir i?lemdir. Bu ama?la en ?ok Pasteur f?r?n?ndan yararlan?l?r ve 170 ?C?de 60 dakika 160 ?C?de 120 dakika veya 150 ?C?de 150 dakikada sterilizasyon ger?ekle?tirilir. Bakterisidal etkisinin h?cre yap?lar?n?n oksidasyonu yoluyla ger?ekle?ti?i d???n?lmektedir. Kuru ?s?, ?e?itli tozlar ve metal aletlerin sterilizasyonu i?in kullan?l?r. Sterilizasyonun denetlenmesi, kuru ?s?ya B. stearothermophilus?dan daha diren?li olmas? nedeniyle B. subtilis sporlar? kullan?larak yap?l?r.

b. Alevden ge?irme: Daha ?ok ?ze ve benzeri laboratuvar aletlerinin sterilizasyonu amac?yla kullan?l?r.

II. Radyasyon

Bu ama?la iyonize ???nlar ve ultraviyole (UV) ???nlar?ndan yararlan?l?r. Gama ???nlar? d???k s?cakl?kta sterilizasyon sa?lar ve daha ?ok k???k hacimli ve ?ok say?da kullan?lan t?bbi malzemeler (enjekt?r, katater, eldiven,...) i?in uygundur. Etkisi, DNA?n?n yap?s?n? bozan serbest radikaller yoluyla olur. Y?ksek dozda uyguland???nda sporisidal etkisi de vard?r.

UV ???nlar?, d???k enerjili ve penetrasyon kapasitesi d???k olan ???nlard?r. Daha ?ok damlac?k yoluyla bula?an infeksiyonlar?n kontrol? amac?yla, hastane servisleri ve ameliyathane gibi kapal? ortamlar?n dezenfeksiyonu i?in kullan?labilir.

III. Filtrasyon

Is?ya duyarl? olmalar? nedeniyle ba?ka y?ntemlerin kullan?ld??? s?v?lar?n bakterilerden ar?nd?r?lmalar? i?in uygulanan bir y?ntemdir. Membran por ?ap?n?n k???k ve standart olmas? (?rn. 0.22 ?m) gerekir. Ancak, az miktarda da olsa bakteri ve ayr?ca vir?sler filtreden ge?ebilir. Bu nedenle baz? ara?t?r?c?lar, filtrasyon i?leminin ger?ek bir sterilizasyon olup olmad???na ku?ku ile bakmaktad?r.

IV. Antimikrobiyal kimyasal ajanlar

Bu ama?la kullan?lan kimyasal maddeler etki mekanizmalar?na g?re 3 grupta incelenebilirler (Tablo 2).

Hastanelerde s?k kullan?lan dezenfektan ve sterilizan maddeler

A. Alkoller

Bu ama?la etil alkol ve isopropil alkol kullan?l?r. H?zl? bir bakterisidal etkinin yan?s?ra, t?berk?losidal, fungisidal ve vir?sidal (?zellikle lipid i?eren vir?slere) etkisi de vard?r, ancak sporlar ?zerinde etkisizdir. Absol? etil alkol?n bakterisidal etkisi, alkol ve su kar???m?ndan daha azd?r; bunun nedeni su varl???nda protein denat?rasyonunun daha ?abuk olmas?d?r.

Alkollerin cerrahi ve t?bbi materyallerin dezenfeksiyonunda kullan?m? ?nerilmez. Bunun nedeni sporisidal etkilerinin olmay??? ve proteinden zengin materyallere penetrasyon kabiliyetlerin yoklu?udur. Termometre, fiberoptik endoskop gibi ara?lar?n, ayr?ca steteskop, ventilat?r ve benzeri aletlerin d?? y?zeylerinin dezenfeksiyonunda etkilidirler. ?abuk buharla?malar? nedeniyle yeterli s?re dezenfeksiyon sa?lamak i?in ili?kin aletler alkol i?ine bat?r?larak beklenmelidir. %70?lik etil alkol servis arabalar? ve ?al??ma masalar?n?n, %60?l?k isopropil alkol ise derinin dezenfeksiyonunda (klorheksidin ile birlikte veya tek ba??na) ba?ar?yla kullan?lmaktad?r (1,11,12).

B. Aldehitler

a. Glutaraldehit: Y?ksek d?zeyde sterilizasyon sa?layan bir kimyasal ajand?r. Alkali pH?da sporisidal aktivetisi de vard?r. Hastanelerde glutaraldehit sol?syonlar?n?n yayg?n olarak kullan?yor olmas?n?n nedeni, etkin ber dezenfektan olmas?n?n yan?s?ra organik maddelerin varl???nda da aktivitesini koruyabilmesi, termometre endoskopi ve solunum cihazlar? gibi aletlere zarar vermeden dezenfeksiyon sa?l?yor olmas?d?r. Glutaraldehitin %2?lik sol?syonu (pH:7.5-8.5) ve jetatif bakterileri 2 dakikadan az, mantar ve vir?sleri ise 10 dakikadan az bir s?rede ?ld?r?r. Bu s?re M. tuberculosis i?in 20 dakika, bakteri sporlar? i?in ise 3 saattir. Haz?rlanan glutaraldehit sol?syonlar?n?n konsantrasyonunun g?nler i?erisinde h?zla d??t??? unutulmamal?d?r (1,13).

b. Formaldehit: Dezenfeksiyon ve sterilizasyon amac?yla, hem gaz hem de s?v? ?eklinde kullan?l?r. Formalin, %37 oran?nda formaldehit i?eren suda ??z?nm?? halidir; bakterisidal, fungisidal, vir?sidal, sporosidal ve t?berk?losidal etki g?sterir. Sporosidal etkisi glutaraldehite oranla daha yava?t?r. Hedeflenen mikroorganizman?n t?r?ne g?re %2-8?lik konsantrasyonlar? etkili bulunmu?tur. Potansiyel karsinojen ve irritan etkisi nedeniyle hastanelerde kullan?m? k?s?tl?d?r. Ayr?ca, dokular?n saklanmas?nda, viral a??lar?n haz?rlanmas?nda ve disposabl hemodializ cihazlar?n?n dezenfeksiyonunda kullan?lmaktad?r. Gaz halindeki formaldehit, oda ve binalar?n dekontaminasyonu i?in uygulanabilir (1,9).

C. ?yot t?revleri

?yot sol?syonlar? (potasyum iyod?r), deri ve doku antisepti?i olarak uzun y?llard?r kullan?lmaktad?r. ?yodoforlar, iyodun ??z?c? bir ajan yada ta??y?c? bir molek?l ile birle?tirilmesi sonucu elde edilen kompleks bile?iklerdir. Bu bile?ikler, iyot benzeri germisidal aktivite g?stermelerinin yan?s?ra daha az toksik ve irritand?rlar. ?yodoforlar?n suland?r?lm?? ?ekli, iyot sal?n?m?n?n daha fazla olmas? nedeniyle daha etkindir. ?yot ve polyvinylpyrolidon bile?i?i olan polvidon iyod?r, en s?k kullan?lan iyodofordur; bakterisidal, t?berk?losidal, vir?sidal ve fungisidal etki g?sterir. Kan k?lt?r? ?i?eleri ile termometre ve endoskop gibi t?bbi cihazlar?n dezenfeksiyonunda ve deri antisepti?i olarak kullan?l?r (1).

D. Klor bile?ikleri

Klor, sodyum hipoklorit, organik ve inorganik kloraminler bu gurupta yer al?r. Sodyum hipoklorit s?v?, kalsiyum hipoklorit ve sodyum dikloroizosyan?rat ise kat? faz?nda klor dezenfektanlar?d?r. Bu dezenfektanlar?n geni? bir antimikrobiyal spektrumlar? olmas?na kar??n korroziv etkileri ve organik madde varl???nda inaktive olmalar? kullan?mlar?n? k?s?tlamaktad?r. Mikrobisidal aktiviteleri, HOCI bile?i?inin oksidan etkisine ba?l?d?r ve bu etki asit ve n?tral pH?da en y?ksektir. Klor dioksit ve kloramin bile?iklerinin bakterisidal etkileri hipokloritlere oranla daha uzun s?relidir. Sodyum dikloroizosyan?rat tabletleri ise hipokloritlere oranla daha y?ksek mirobisidal aktivite g?sterir ve daha dayan?kl?d?r. ?ama??r suyu, %5.25 oran?nda sodyum hipoklorit (52 500 ppm klor) i?erir. Vejetatif bakterileri 5 ppm?den d???k serbest klor konsantrasyonunda ?l?rken, M. tuberculosis i?in yakla??k 1000 ppm gibi y?ksek konsantrasyonlar gerekir (1,14).

Klor, sular?n dezenfeksiyonunda yayg?n olarak kullan?lmaktad?r. Bunun d???nda klor bile?ikleri, hastanelerde ?evresel elemanlar?n dekontaminasyonunda ve kan vb. v?cut s?v?lar? ile kantomine y?zeylerin dezenfeksiyonunda tercih edilen ajanlard?r (1,15).

E. Fenoller

Dezenfektan olarak kullan?mlar? ?ok yayg?n olmamakla birlikte, germisidal ajanlar?n aktivitelerinin tayininde standart olarak al?nmalar? nedeniyle de?er ta??rlar. Hastanelerde dezenfektan olarak en s?k kullan?lan fenol t?revleri ortofenilfenol ve orto-benzyl-paraklorofenold?r. Fenol bile?ikleri (%0.4-5?lik) bakterisidal, vir?sidal (baz? vir?sler), fungisidal ve t?berk?losidal etki g?sterir. Laboratuvarlarda, ayr?ca hastanelerde riskli b?lgelerin ve duvarlar?n dezenfeksiyonunda, baz? t?bbi ve cerrahi ara?lar?n dekontaminasyonunda kullan?labilirler. Fenolik deterjanlar?n bebeklerde hiperbilirubinemiye yol a?abildi?i g?sterilmi?tir; bu nedenle bu bile?ikler yenido?an ?nitelerinde yer temizli?i i?in uygun konsantrasyonda kullan?lmal? ve ink?bat?rlerin dezenfeksiyonu i?in tercih edilmemelidir (16,17).

F. Diguanidler

Klorherkzidinin alkol ya da sudaki ??zeltileri deri ve mukoz membranlar?n dezenfeksiyonunda kullan?l?r. %70?lik izopropylalkoldeki %5?lik klorhekzidin ??zeltisi deri dezenfeksiyonunda kullan?lan ajanlardan biridir.

G. Kuarterner amonyum bile?ikleri

Katyonik deterjan ?zelli?i g?steren y?zeye etkili dezenfektanlard?r. Alkil dimetil benzyl amonyum klor?r, alkil didesil dimetil amonyum klor?r ve dialkil dimetil amonyum klor?r hastanelerde kullan?lan ba?l?ca kuarterner amonyum bile?ikleridir. CDC bu bile?iklerin antiseptik olarak kullan?lmalar?n? ?nermemektedir. Dezenfektan olarak yer, duvar, mobilya ve benzeri ?evre elemanlar? i?in uygulanabilirler. Bakterisidal, fungisidal ve lipofilik vir?slere vir?sidal etkileri vard?r. Fenol bile?ikleri ve iyodoforlar gibi bu bile?iklerde de gram negatif bakteriler ?reyebilir. Sistopkop ve kardiyak kateter gibi baz? t?bbi cihazlar?n dezenfeksiyonu i?in kullan?lan kontamine kuarterner amonyum bile?iklerinin nozokomiyal infeksiyonlara yol a?t??? bildirilmi?tir. Bu bile?ikler ayr?ca dezenfeksiyon amac?yla diguanidlerle birlikte kullan?labilirler (1,18,19).

H. Etilen oksit

Is?ya duyarl? t?bbi cihazlar?n sterilizasyonu i?in kullan?lan bu gaz etkin bir kimyasal sterilizand?r ancak toksik, mutajenik ve muhtemel karsinojenik etkileri vard?r. Bu nedenle yerini alabilecek ba?ka gaz sterilizasyon y?ntem aray??lar? s?rmektedir: Klor dioksit, perasetik asit ve ozon gibi. Ancak bu yeni y?ntemlerin penetrasyon kapasiteleri yeterli olmad???ndan etilen oksit halen s?kl?kla tercih edilmektedir (1,9).

1. Hidrojen peroksit

Bakterisidal, vir?sidal, fungisidal ve sporosidal etki g?sterir. Serbest hidroksil radikalleri olu?turarak DNA, h?cre membran lipidleri ve di?er h?cre komponentlerine toksik etki yapar. Aerob ve fak?ltatif anaerob bakterilerde bulunan katalaz enzimi, hidrojen peroksidi su ve oksijene ayr??t?rarak bakteriyi korur. Bu nedenle katalaz aktivesinin d?zeyi, hidrojen peroksidin konsantrasyonu ve uygulama s?resi mikrobisidal aktivite a??s?ndan ?nemlidir. Yara temizli?inin yan?s?ra, hidrofilik yumu?ak kontakt lenslerin ve ventilat?rlerin sterilizasyonunda %3-6?l?k konsantrasyonlar? kullan?lmaktad?r, %6-25?lik konsantrasyonda haz?rland???nda ise kimyasal sterilizan etki g?sterebilmektedir (1,20,21).

J. Di?er

Hidrojen peroksidin buhar faz?, ozon, klor dioksit gaz?, perasetik asit, buhar ve gaz formaldehit gibi d???k s?cakl?kta uygulanan baz? sterilizasyon teknikleri halen geli?me a?amas?nda ve kullan?m alanlar? s?n?rl? olan baz? y?ntemlerdir (4,6).

Hastanelerde s?k kullan?lan baz? dezenfektanlar?n ?nerilen dil?syonlar? ve antimikrobiyal etki spektumlar? Tablo 3?de, raf ?mr?, korozif, irritan ve toksik ?zellikleri ise Tablo 4?te ?zetlenmi?tir (1,6,7).

STER?L?ZASYON ve DEZENFEKS?YON Y?N-TEMLER?N?N SE??M?

Hasta bak?m?nda kullan?lan ara? ve aletler, kullan?mlar? s?ras?nda ta??d?klar? infeksiyon riskine g?re ?? s?n?fa ayr?l?rlar. Spaulding taraf?ndan ?nerilen bu s?n?flama, bug?n CDC taraf?ndan da kullan?lmaktad?r. Tablo 5?te bu s?n?flama ve ?nerilen temizlik d?zeyleri ?zetlenmi?tir.

HASTANE ORTAMININ TEM?ZL?K ve DEZENFEKS?YONU

Ortamda bulunan bakteri say?s?, hastane infeksiyonlar?n?n geli?iminde ?nem ta??r. Bu say?, yap?lan i?lemler, insan sirk?lasyonu, ki?i veya e?ya temazlar? gibi fakt?rlere g?re de?i?ir.

?zellikle ameliyathane odalar?nda havadaki toz ve mikroorganizma say?s?n? d???rmek i?in ?nerilen sistem siteril hava ak?m? sa?layan ?laminar air flow? sistemidir. Kuru s?p?rme hastaneler i?in uygun bir y?ntem de?ildir. Benzer ?ekilde, elektrikli vakum s?p?rgelerinin kullan?m? da ?nerilmemektedir; ??nk? toplama torbas? mikroorganizmalar?n birikti?i b?lgedir ve g?nl?k olarak de?i?tirilmez ya da dezenfekte edilmezse sak?nca yarat?r. Islak temizlik y?ntemlerinden, yerlerin toz kald?rmadan paspaslarla silinmesi, deterjan-dezenfektan ?zelli?indeki sol?syonlarla yap?lmal? ve i?lem sonras? paspaslar ve yak?ma kovalar? iyice ?alkalanarak bu sol?syonlar i?erisinde bekletilmelidir. Mutfak y?zeyleri noniyonik deterjanlarla silinmeli, lavobalar klorlu bir s?rtme tozu ile temizlendikten sonra bol s?cak su ile y?kanmal?d?r. Tuvaletlerin temizli?i i?in yine klorlu s?rtme tozu ve f?r?a kullan?lmal?, oturma alanlar? dezenfektanlarla silinmelidir (4).

AMEL?YATHANELERDE TEM?ZL?K ve DEZENFEKS?YON

Postoperatif infeksiyonlar?n geli?imi i?in ?nem ta??malar? nedeniyle ameliyathaneler, temizlik ve dezenfeksiyon a??s?ndan hastanelerin en ?ok ?zen g?sterilmesi gereken ?niteleridir. Bu ama?la, t?m personelin bu konuda e?itilmesi, temizlik ve dezenfeksiyon i?lemlerinin s?rekli uygulanmas? ve denetlenmesi gerekir. Ventilasyon, ameliyathaneler i?in ?nem ta??yan bir di?er konudur. Hava, ?zel filtrelerden i?eriye verilmeli, her saatte yakla??k %25 hava de?i?imi sa?lanmal?d?r. Ameliyathanelerde temizlik g?nl?k, ameliyat aralar?nda ve haftal?k olmak ?zere belli protokoller dahilinde yap?lmal?d?r (4).

a. G?nl?k temizlik: T?m ta??nabilir e?yalar ve tekerlekli ara?lar d??ar? ??kar?lmal?, yerler ?slak paspasla ve d???k d?zeyde etkili dezenfektanlarla silinmelidir. Y?zeyler, hasta materyali ile kontamine olmu?sa orta d?zeyde etkili dezenfektanlar tercih edilmelidir. Tekerlekli ara?lar?n tekerlek aralar? toz ve yabanc? cisimlerden ar?nd?r?lmal?, lambalar, d??ar? al?nm?? t?m e?yalar, ??p kovalar? ve paspaslar su ve dezenfektanlarla temizlenmelidir.

b. Ameliyat aralar?nda temizlik: Yerler, organik materyalle kontamine olmu?sa s?cak deterjanl? suyla silinmeli ve dezenfekte edilmelidir. Ameliyat masas? silinmeli, organik madde ile temas etmi?se dezenfektan uygulanmal?d?r. Kullan?lan aletler temizlenip dezenfekte edelimeli, havlu, eldiven, g?mlek gibi malzemeler hemen ?ama??rhaneye g?nderilmelidir. B?t?n bu i?lemler tamamlanmadan bir sonraki hasta i?eri al?nmamal?d?r.

c. Haftal?k temizlik: Ta??nabilir e?yalar, yerler, koridor ve duvarlar, malzeme sa?lanan t?m ?niteler, ameliyathanenin giri?i, kirli malzemelerin ta??nd??? alanlar ve depolar temizlenmeli ve dezenfekte edilmelidir.

Sonu? olarak, hastane ortam?n?n, hasta bak?m? ve tedavisi i?in kullan?lan ara? ve gere?lerin uygun ko?ullarda temizlenmesi, dezenfekte ve sterilize edilmesi i?in konu ile ilgili temel ilkelerin bilinmesi ve do?ru uygulanmas? gerekmektedir. Bu konudaki yakla??mar, hastane infeksiyonu riskini azaltmak a??s?ndan b?y?k ?nem ta??maktad?r.

KAYNAKLAR

  1. Rutala WA. Disinfection, sterilization, and waste disposal. In: Wenzel RP (ed). Prevention and control of nosocomial infections. Second edition. Baltimore: Williams and Wilkins 1993;460-95.
  2. Simmons BP. Guideline for hospital enviromental control. Am J Infect Control 1983;11:97-115.
  3. Sani? A. Sterilizasyon ve dezenfeksiyon ilkeleri. Klimik Dergisi 1994;7:13-6.
  4. ?zt?rk S. Temizlik, dezenfeksiyon, sterilizasyon, dezenfektan ve antiseptikler. Hastane ?nfeksiyonlar? ?Genel Prensipler?. Ankara Numune Hastanesi Mezuniyet Sonras? E?itim Kurslar? III. Ankara 1995.
  5. Coates D, Hutchinson DN. How to produce a hospital disinfection policy. J Hospital Infect 1994;26: 57-68.
  6. Rutala WA. Selection and use of disinfectants in health care. In: Mayhall CG (ed). Hospital Epidemiology and Infection Control. Baltimore: Williams and Wilkins 1996:913-36.
  7. Hastane ?nfeksiyon Kontrol El Kitab?. Hacettepe ?niversitesi T?p Fak?ltesi ?? Hastal?klar? Anabilim Dal? ?nfeksiyon Hastal?klar? ?nitesi. Ankara 1994: 45-53.
  8. Molinari JA, Gleason MJ, Collone JA, Barrett ED. Comparison of dental surface disinfectants. Gen Dent 1987; May-June 171-5.
  9. Keene JH. Sterilization and pasteurization. In: Mayhall CG (ed). Hospital Epidemiology and Infection Control. Baltimore: Williams and Wilkins 1996:937-954.
  10. Sterilization and Disinfection. In: Joklik WK, Willett HP, Amos DB, Wilfert CM (eds). Zinsser Microbiology. Nineteenth edition, USA: Appleton and Lange, 1988:161-71.
  11. Kurtz JB, Lee TW, Persons AJ. The action of alcohols on rotavirus, astrovirus and enteroviris. J Hosp Infect 1980;1:321-5.
  12. Babb JR, Bradly CR, Deverill CEA, Ayliffe GAJ, Melikian V. Recent advances in the cleaning and disinfection of fibrescopes. J Hosp Infect 1981;2: 329-40.
  13. Pepper RE. Comparison of the activities and stabilities of alkaline gluteraldehyde sterilizing solutions. Infect Control 1980;1:90-2.
  14. Coates D. Comparison of sodium hypochlorite and sodium dichloroisocyanurate disinfectants: Neutralization by serum. J Hosp Infect 1988;11:60-7.
  15. Garner JS, Simmons BP. Guideline for isolation precautions in hospitals. Infect Control 1983;4: 245-325.
  16. Hegna IK. A comparative investigation of the bactericidal and fungicidal effects of three phenolic disinfectants. J Appl Bact 1977;43:177-81.
  17. Wysowski DK, Flynt JW, Goldfield M, Altman R, Davis AT. Epidemic neonatal hyperbiluribinemia and use of a phenolic disinfectant detergent. Pediatrics 1978;61:165-70.
  18. Sattar SA, Springthorpe VS. Survival and disinfectant inactivation of the human immunodeficiency virus: A critical review. Rew Infect Dis 1991;13:430-47.
  19. Dixon RE, Kaslow RA, Mackel DC, Fulkerson CC, Mallison GF. Aqueous quaternary ammonium antiseptics and disifectants. Use and misuse. JAMA 1976;236:2415-7.
  20. Schaeffer AJ, Jones JM, Amundsen SK. Bactericidal effect of hydrogen peroxide on urinary tract pathogens. Appl Environ Microbiol 1980;40:337-40.
  21. Kilvington S. Anthony Y, Davies JG, Meakin BJ. Effect of contact lens disinfectants against Acanthamoeba cysts. Rev Infect Dis 1991;13:414-5.

YAZI?MA ADRES?:

Yrd. Do?. Dr. Sevtap ARIKAN

Hacettepe ?niversitesi T?p Fak?ltesi

Klinik Mikrobiyoloji ve

Mikrobiyoloji Anabilim Dal?

06100 Hacettepe - ANKARA